Jedyny w swoim rodzaju proces przemian w obszarze Europy objętym przełomem z lat 1989/90, nie mógł ominąć  terenów pogranicza wzdłuż Nysy.

Dla licznie występujących tu problemów i deficytów, jak np. :

• dramatycznie zniszczone środowisko, niska przepustowość granic, brakująca i/lub niesprawna infrastruktura,
• bariery językowe i nie istniejąca komunikacja transgraniczna
• znaczne obciążenia i uprzedzenia będące dziedzictwem historii

należało znaleźć właściwe rozwiązania.

To wydawało się możliwe jedynie przy zastosowaniu specjalnych, dobrze dobranych instrumentów.

W toku wymiany doświadczeń z ówczesnymi prekursorami a dzisiejszymi partnerami i przyjaciółmi z Europy zachodniej, za nieuchronną konieczność uznano instytucjonalizację współpracy transgranicznej i urzeczywistniono ją w postaci Euroregionu Neisse-Nisa-Nysa.

Pierwszym kamieniem milowym w tym procesie był Międzynarodowa Konferencja w Żytawie/Zittau (konferencja inicjatywna)  w dniach 23.-23. maja 1991 r., pod patronatem prezydentów Havla, Wałęsy i von Weizsäckera, którzy zaakceptowali „Memorandum” zarysowujące podstawowe kanony dalszego działania.

Formalny akt założycielski nastąpił na pierwszym posiedzeniu wspólnej RADY w dniu 21.12.1991 r.